Ҷубронпулӣ барои парвандаҳои шиканҷа дар Тоҷикистон: амалияи нодир ва маблағи ками пардохтҳо

Масъалаи пардохти ҷубронпулӣ барои зарар ба қурбониёни шиканҷа яке аз унсурҳои асосии барқарорсозии адолат боқӣ мемонад. Стандартҳои байналмилалӣ ҳуқуқи ҷабрдидагонро ба воситаҳои муассири ҳимояи ҳуқуқӣ, аз ҷумла ҷуброни зарари маънавӣ ва моддӣ пешбинӣ мекунанд. Аммо омори қарорҳои судӣ дар Тоҷикистон нишон медиҳад, ки дар амал чунин ҷубронпулиҳо хеле кам таъин карда мешаванд.

Мувофиқи маълумот оид ба парвандаҳое, ки аз ҷониби Эътилофи ҷомеаи шаҳрвандӣ зидди шиканҷа ва беҷазоӣ дар Тоҷикистон роҳнамоӣ карда мешаванд, барои давраи солҳои 2018 то 2026 шумораи қарорҳо дар бораи пардохти ҷубронпулӣ маҳдуд боқӣ мемонад.

2018-2019

Дар соли 2018 оид ба пардохти ҷубронпулӣ аз рӯйи парвандаҳои шиканҷа ягон қарор қабул карда нашуд.

Дар соли 2019 судҳо якчанд парвандаро оид ба ҷуброни зарари маънавӣ баррасӣ намуданд. Дар яке аз онҳо даъво қонеъ карда шуд. Волидони сокини ноҳияи Ашт Комил Ҳоҷиназаров нисбати Вазорати корҳои дохилӣ ва Кумитаи давлатии амнияти миллӣ даъво пешниҳод карданд. Суд барои пардохти 6000 сомонӣ ба сифати ҷубронпулӣ қарор қабул кард.

Ин қарор пас аз ҳукм дар парвандаи ҷиноятӣ оид ба шиканҷа қабул шуд. Суди ҳарбии гарнизони Хуҷанд Латифҷон Юлдошев, корманди ҷустуҷӯи ҷиноятии РВКД дар вилояти Суғд ва Муҳаммад Наимов, корманди КДАМ дар ноҳияи Аштро гунаҳкор донист.

Юлдошев аз рӯйи моддаҳои шиканҷа, боздошти ғайриқонунӣ ва қаллобӣ гунаҳкор дониста шуда, ба 13 соли зиндон бо ду сол маҳрум кардан аз ишғоли вазифаҳо дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ маҳкум гардид. Наимов аз рӯйи моддаи шиканҷа гунаҳкор дониста, ба 12 соли зиндон бо маҳрум кардан аз фаъолият дар мақомоти амниятӣ маҳкум карда шуд.

Баъдтар, 29-уми январи соли 2019 Шамсиддинов Шуҳратҷон, ки дар ҷустуҷӯ қарор дошт, боздошт гардид ва мутобиқи моддаи 143, эзоҳи 1 КҶ ҶТ гунаҳкор дониста шуда, ба муҳлати 13 сол аз озодӣ маҳрум карда шуд.

Бино ба маълумоти тафтишот, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ Ҳоҷиназаровро маҷбур кардаанд, ки ба иштирокаш дар яке аз ҳаракатҳои сиёсии дар кишвар мамнуъ иқрор шавад. Ӯ иштирокашро рад кард. Баъди аз сар гузаронидани шиканҷа ва фишор мард худкушӣ кард. Баъдтар муроҷиати видеоии пеш аз маргаш пайдо шуд, ки дар он воқеаҳоро нақл карда, номи кормандонеро, ки ӯро шиканҷа додаанд, зикр намудааст.

Дар ҳамон сол якчанд даъвоҳо оид ба ҷубронпулӣ рад карда шуданд. Суд қонеъ намудани даъвои намояндаи оилаи Мазбутҷон Мансуровро нисбати Қӯшунҳои сарҳадии КДАМ рад кард. Сарбози 21-сола даҳ рӯз пеш аз сафарбарӣ вафот кард. Ташхиси судӣ муайян намуд, ки марг пас аз латукӯб бо дастаи бел, ки дар натиҷа сипурз кафида, хунравии шадиди дохилӣ ба амал омадааст, сурат гирифтааст. Суди ҳарбии шаҳри Бохтар капитани қисми низомии №0306 Меҳриддин Нуровро дар баромадан аз ҳадди ваколатҳои хизматӣ гунаҳкор дониста, ӯро ба ду соли шартӣ маҳкум кард.

Ба сарбоз Баҳриддин Насриддинов, ки нисбати Вазорати мудофиа барои ҷубронпулӣ даъво пешниҳод карда буд, посухи рад дода шуд. Ӯ баъди латукӯб аз ҷониби ҳамхизматаш осеби мағзи сар бардошта буд.

Аз рӯйи парвандаи марги сарбози 20-сола Миралӣ Боқиев, ки дар гузаргоҳ дар ноҳияи Фархор аз ҷониби меҳтарсарбоз латукӯб шуда буд, Суди ҳарбии гарнизони вилояти Хатлон сержант Сиддиқ Саъдуллоевро ба 13 соли зиндон дар колонияи низомаш пурзӯр маҳкум кард. Маълумот дар бораи даъвои шаҳрвандӣ барои ҷуброн аз рӯйи ин парванда дар манбаъҳои боз дастрас нест.

2020-2021

Дар соли 2020 суд даъвои Ҳамза Солеҳовро дар бораи ҷуброни зарари маънавӣ баррасӣ намуд. Ӯ дархост намуд, ки аз ВКД барои шиканҷа ва муносибати бераҳмона, ки соли 2019 дар бинои РВКД шаҳри Душанбе маҷбураш карда буданд ба қочоқи маводи мухаддир иқрор намояд, 200 000 сомонӣ ҷуброн ситонида шавад.

Солеҳов хабар дод, ки пас аз шиканҷа пардаи гӯши чапаш кафида, қисман шунавоияшро аз даст дод ва дардҳои доимиву дарди сарро эҳсос мекунад. Суд бо изҳори он ки ҷавобгарӣ бояд ба гунаҳкорони мушаххас вогузор гардад, қонеъ намудани даъворо рад кард.

Дар соли 2021 суд як даъворо оид ба ҷубронпулӣ қонеъ намуд. Ҳамсари Комил Ҳоҷиназаров нисбати ВКД ва КДАМ даъво пешниҳод кард. Суд барои ҷуброни зарари маънавӣ пардохти 5000 сомонӣ муқаррар намуд.

2022

Дар соли 2022 се парвандаи гражданӣ баррасӣ гардид.

Аз рӯйи парвандаи Меҳриддин Гадозода суд даъвои падари ӯро нисбати ВКД дар бораи ҷуброни зарари маънавӣ рад кард. Суд ишора намуд, ки шахси гунаҳкор тибқи Қонун «Дар бораи авф» озод карда шудааст ва наметавонад субъекти даъво бошад. ВКД қаблан хабар дода буд, ки Гадозода - гумонбар дар як силсила дуздиҳо ҳангоми интиқол ба шуъбаи милиса аз тирезаи ошёнаи сеюм парида, баъдтар дар беморхона фавтидааст.

Ягона қарор оид ба ҷуброни зарар дар он сол парвандаи Ҳасан Ёдгоров буд. 7-уми октябри соли 2022 Суди ноҳияи Исмоили Сомонӣ даъвои ӯро оид ба ҷуброни зарар барои боздошти ғайриқонунӣ ва нигоҳдории шашмоҳа қисман қонеъ кард. Суд ВКД-ро барои пардохти 5000 сомонӣ ҷуброни зарари маънавӣ муваззаф кард.

Ёдгоров 400 000 сомонӣ ҷуброни зарари маънавӣ ва қариб 6 000 сомонӣ ҷуброни зарари моддӣ талаб кард. Суд ҷуброни зарари моддиро рад кард ва изҳор дошт, ки он бояд аз шахсе, ки мустақиман зарар расонидааст, ситонида шавад. Парванда тақрибан ҳашт моҳ давом кард ва пур аз баҳс байни тарафҳо буд.

Дар парвандаи модари Ҳасан Ёдгоров - Шарофат Нарзиқулова мурофиа бинобар фавти даъвогар қатъ карда шуд.

2023-2024

Дар соли 2023 қарорҳо оид ба ҷуброн аз рӯйи парвандаҳо дар мавриди шиканҷа мавҷуд набуданд.

Дар соли 2024 суд як қарор оид ба ҷубронпулӣ содир кард. Суди ноҳияи Исмоили Сомонӣ даъвои Давлатмурод Розиқов - бародари Абдуқаҳҳор Розиқовро, ки пас аз боздошт фавтида буд, қисман қонеъ намуд. Суд ВКД-ро муваззаф сохт, ки 10 ҳазор сомонӣ ҷубронпулӣ ба сифати зарари маънавӣ пардохт намояд. Даъвогар 400 ҳазор сомонӣ ҷуброн талаб кард ва шикояти кассатсионӣ пешниҳод намуд, аммо 12-уми июли соли 2024 суди кассатсионӣ қарори суди зинаи аввалро бетағйир гузошт.

Сокини Кӯлоб Абдуқаҳҳор Розиқов 2-юми январи соли 2023 бо гумони қочоқи маводи мухаддир боздошт шуда, дар РВКД дар вилояти Хатлон фавтид. Марги ӯ боиси эътирозҳо дар Кӯлоб шуд: 3-юми январ садҳо сокин дар назди мурдахона (морг) ҷамъ омада, талаб карданд, ки гунаҳкорон ҷазо дода шаванд.

Прокуратура нисбати се корманди милиса парвандаи ҷиноятӣ боз кард. Дар рафти тафтишот айбдорсозиҳо аз рӯйи моддаи шиканҷа тасниф карда шуданд. 25-уми июли соли 2023 суд кормандони милиса Кароматов, Холов ва Шарифзодаро гунаҳкор дониста, ҳар кадомеро ба 14 соли зиндон маҳкум кард ва ба онҳо баъди озод шудан аз маҳбас ба муҳлати 12 сол ҳуқуқи кор дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқро манъ намуд.

2025-2026

Дар соли 2025 оид ба ҷуброни зарари маънавӣ аз рӯйи парвандаҳои шиканҷа ягон қарор қабул нашудааст.

Дар соли 2026 дар истеҳсолоти Суди ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе парвандаи Неъмат Ашӯрматов оид ба ҷуброни зарари маънавӣ мавриди баррасӣ қарор дорад. Дар ин даъво Вазорати корҳои дохилӣ ба ҳайси ҷавобгар аст.

Бино ба маълумоти тафтишот, Ашурматов 22-юми феврали соли 2024 бо гумони қочоқи маводи мухаддир боздошт ва ба шуъбаи милиса бурда шуд. Баъдтар дар ӯ 23 доғ ва се харошидаи аз ашёи сахт ва кунд расонидашуда муайян гардид. Нисбати гунаҳкорон тибқи моддаҳои 314 (сӯйистифода аз ваколатҳои мансабӣ), 316 (баромадан аз ҳадди ваколатҳои мансабӣ) ва 143, эзоҳи 1 (шиканҷа)-и Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон парвандаи ҷиноятӣ оғоз карда шуд.

Соли 2025 мурофиаи судӣ оид ба парвандаи шиканҷаи Ашӯрматов дар Хуҷанд баргузор гардид. Дар курсии айбдоршавандагон чор нафар корманди ШВКД, аз ҷумла муовини сардори шуъба қарор доштанд. Муовини сардори ШВКД дар шаҳри Хуҷанд ба 21 соли маҳрумият аз озодӣ бо 10 сол маҳрум кардан аз ҳуқуқи фаъолият дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ маҳкум шуд. Каримов А. ба муҳлати 19 сол бо манъи 10 соли фаъолият дар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ аз озодӣ маҳрум гардид. Ду нафар гунаҳкоршуда дар ҷустуҷӯ қарор доранд.

Ҳамин тариқ, дар давраи солҳои 2018-2026 шумораи қарорҳои судӣ оид ба пардохти ҷубронпулӣ ба қурбониёни шиканҷа маҳдуд боқӣ мемонад. Дар ин солҳо судҳо танҳо дар парвандаҳои алоҳида ҷубронпулӣ таъин мекарданд, ки маблағи он аз 5000 то 10000 сомониро ташкил медод. Шумораи зиёди даъвоҳо бо рад кардани қонеъсозӣ ё қатъи истеҳсолот анҷом ёфтаанд.