Назорати прокурорӣ оид ба риояи манъи шиканҷа дар Ҷумҳурии Тоҷикистон

Манъи шиканҷа яке аз принсипҳои асосии ҳуқуқи муосир буда, хусусияти мутлақ дорад. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон баҳри таъмини риояи ин принсип назорати прокурорӣ нақши калидӣ мебозад, ки ба ҳимояи ҳуқуқу озодиҳои инсон, таъмини волоияти қонун ва пешгирии қонуншиканиҳо аз ҷониби мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нигаронида шудааст.

Асоси ҳуқуқии фаъолияти мақомоти прокуратура Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Қонуни конститутсионӣ "Дар бораи мақомоти прокуратураи Ҷумҳурии Тоҷикистон" аз 25-уми июли соли 2005 ба шумор мераванд. Мувофиқи моддаи 30-и қонуни мазкур, абзори назорати прокурорӣ риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон, инчунин қонунияти фаъолияти мақомоте ба шумор меравад, ки фаъолияти оперативӣ-ҷустуҷӯӣ, бозпурсӣ ва тафтишоти пешакиро амалӣ менамоянд. Ин муқаррарот мустақиман ба пешгирии шиканҷа алоқаманданд, зеро қонуншиканиҳо аксар вақт дар ин марҳилаҳо рух медиҳанд.

Яке аз самтҳои асосӣ назорати фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, аз ҷумла мақомоти корҳои дохилӣ ва воҳидҳои тафтишотӣ ба шумор меравад. Мувофиқи моддаи 35-и Қонун "Дар бораи милитсия", прокурорҳо назорати риояи қонунро дар фаъолияти милитсия амалӣ месозанд. Дар доираи ин ваколатҳо онҳо ҳуқуқ доранд, ки бартараф сохтани қонуншиканиҳоро талаб намоянд, қарорҳои ғайриқонуниро бекор кунанд ва барои ба ҷавобгарӣ ҷалб намудани шахсони гунаҳкор ташаббус нишон диҳанд.

Назорати риояи ҳуқуқҳои шахсоне, ки дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ қарор доранд, аҳамияти хоса дорад. Прокурорҳо ҳуқуқ доранд, ки озодона аз тавқифгоҳҳои нигоҳдории муваққатӣ, тавқифгоҳҳои тафтишотӣ ва муассисаҳои адои ҷазо боздид намоянд, қонунияти нигоҳдориро бисанҷанд, боздоштшудагону маҳкумшудагонро бипурсанд, инчунин бо ҳуҷҷатгузориҳо шинос шаванд. Ин ваколатҳо имкон медиҳанд, ки далелҳои шиканҷа ва дигар намудҳои муносибати бераҳмона муайян карда шаванд.

Шикоятҳо аз истифодаи шиканҷа аз ҷониби мақомоти прокуратура баррасӣ карда мешаванд. Вазифаи онҳо аз қабул ва бақайдгирии муроҷиатҳо, гузаронидани санҷишҳо, қабули қарор дар бораи оғоз кардани парвандаи ҷиноятӣ, инчунин таъмини ба ҷавобгарӣ ҷалб намудани гунаҳкорон иборат аст. Ба ғайр аз ин, прокуратура назорати тафтишоти пурра ва объективиро амалӣ менамояд.

Иҷрои амрҳову дархостҳои прокурор вобаста ба риояи қонуният ҳангоми нигоҳдории боздоштшудагон, ҳабсшудагону маҳкумшудагон барои ҳамаи мақомот ва муассисаҳои дахлдор, аз ҷумла мақомоте, ки ба адои ҷазо марбутанд, ҳатмӣ аст.

Дар марҳилаи тафтишоти пешакӣ прокурор назорати мурофиавӣ, аз ҷумла санҷиши қонунияти боздошт, чораҳои пешгирикунанда ва назорат аз болои амалҳои тафтишотиро амалӣ мекунад. Ин имкон медиҳад, ки ҳолатҳои истифодаи усулҳои ғайриқонунии таъсиррасонӣ фавран муайян ва пешгирӣ карда шаванд.

Ҳамин тариқ, назорати прокурорӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз механизмҳои асосии таъмини манъи шиканҷа ба шумор рафта, назорати фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, шароити нигоҳдорӣ дар ҷойҳои маҳрумият аз озодӣ, баррасии муроҷиатҳои шаҳрвандон ва назорати мурофиавиро дар марҳилаи тафтишот дар бар мегирад.